Tôi tên Thủy. Sinh năm 1981. Nếu bạn gặp tôi ngoài chợ hay sau quầy hàng, có lẽ bạn chỉ thấy
một người đàn bà tay luôn bận, áo vương mùi dầu mỡ, nói chuyện nhanh và cười dễ. Bài này, tôi
muốn kể cho bạn nghe phần mà người ta ít thấy: con người đứng sau căn bếp, và vì sao tôi làm
những gì mình đang làm.
## Tôi bắt đầu từ một chiếc bánh xèo
Tôi không sinh ra để làm bếp. Học đại học xong, tôi xoay đủ nghề, nghề nào cũng làm tới nơi
tới chốn nhưng chẳng nghề nào giữ được tôi. Thứ giữ tôi lại, hoá ra, là một chiếc bánh xèo.
Hồi đó tôi tình cờ thấy một tiệm bánh xèo nhỏ xíu, bàn ghế cũ kỹ, mà khách cứ nườm nượp. Tôi
đứng nhìn mà thắc mắc mãi: họ có gì mà người ta chịu xếp hàng? Cái tò mò đó không buông tôi.
Tôi về mày mò, đổ hỏng không biết bao nhiêu mẻ bột, cháy tay mấy lần, cho tới khi ra được cái
vị mình ưng. Lần đầu có người ăn xong gật gù khen thật lòng, tôi nhớ cảm giác đó tới giờ. Nó
không giống bất cứ lời khen nào tôi từng nhận ở những nghề trước.
Thì ra từ bé tôi đã mê chuyện này mà không biết. Tôi hay ngồi lì trước tivi xem người ta nấu,
rồi cặm cụi chép lại từng công thức vào quyển vở, chép xong là chạy xuống bếp làm thử. Cái
máu ấy ngủ yên nhiều năm, đến chiếc bánh xèo mới thức dậy.
## Mười sáu năm bên chảo dầu
Rồi tôi sống bằng nghề bếp suốt mười sáu năm. Phần lớn thời gian đó, tôi bán đồ chiên rán —
những món vàng ruộm, giòn rụm, thơm tới mức đi ngang là phải ngoái lại. Tôi giỏi việc đó, và
tôi không giấu, tôi tự hào về nó. Khách quay lại, khách dẫn theo bạn, khách nhớ tên tôi. Với
một người bán hàng, còn gì vui hơn.
Mười sáu năm ấy dạy tôi nhiều thứ không trường lớp nào dạy. Dạy tôi dậy từ lúc trời còn tối,
dọn hàng khi phố đã vắng. Dạy tôi rằng đồ ăn không chỉ là đồ ăn — nó là tâm trạng, là thói
quen, là một mẩu nhỏ trong ngày của ai đó. Và dạy tôi một điều tôi mang theo tới tận bây giờ:
muốn người ta quay lại, mình phải thật lòng tỉ mỉ với từng phần ăn, chứ không phải làm cho
xong.
## Ngày tôi đứng im trước chảo dầu
Nhưng có những thay đổi đến rất lặng. Một buổi chiều, tôi đứng trước chảo dầu sôi quen thuộc
và tự nhiên thấy lòng mình lệch nhịp. Tôi nhận ra mình đang bán thứ mà chính tôi đã thôi ăn.
Tôi ngày càng quan tâm tới sức khoẻ, càng để ý mình đưa gì vào người — vậy mà ngày nào tôi
cũng làm ra thứ mình đang né.
Có một câu hỏi cứ quay lại, không chịu buông: món này, mình có dám gắp cho con mình, cho người
mình thương, ăn mỗi ngày không? Tôi đứng im. Tôi không trả lời được.
Đó là ngày tôi biết mình phải đổi. Không phải vì tôi hết yêu cái ngon — tôi vẫn yêu, tôi vẫn
tin một bữa ăn ngon là một niềm vui rất người. Mà vì tôi không muốn cái ngon đó âm thầm làm
hại ai nữa, kể cả khi họ chưa nhận ra.
## Tôi học lại từ đầu
Đổi nghề ở tuổi này không nhẹ nhàng đâu. Tôi có những đêm trằn trọc, sợ khách cũ không theo,
sợ mình bỏ thứ chắc chắn để chạy theo thứ mơ hồ, sợ mình quá muộn. Nhưng rồi tôi hiểu: rủi ro
lớn nhất không phải là thay đổi, mà là ở lại một nơi cả lòng mình lẫn thời thế đều đang rời đi.
Nên tôi học lại từ đầu, như hồi đổ hỏng những mẻ bánh xèo đầu tiên. Tôi đọc về dinh dưỡng,
học cách chia khẩu phần, để ý calo, hiểu cơ thể cần gì để khoẻ chứ không chỉ để no. Tôi không
vứt mười sáu năm nghề cũ đi — tôi mang theo nguyên cái tay nghề ấy, chỉ quay nó về một hướng
tử tế hơn. Người ta thường cắt bỏ cái ngon đi cho lành. Tôi thì giữ cái ngon lại, rồi mới làm
cho nó lành. Đó là chỗ khác biệt của tôi, và cũng là việc tôi tự thấy mình có trách nhiệm làm
cho đàng hoàng.
## Điều tôi thật sự muốn
Tôi sẽ thành thật tới cùng: tôi làm vì tiền, như mọi người buôn bán khác. Nhưng nếu chỉ vì
tiền thì tôi đã không đổi nghề. Có những thứ tôi muốn hơn.
Tôi muốn bán thứ khiến khách thấy được chăm sóc, chứ không phải thấy có lỗi sau khi ăn. Tôi
muốn những người làm cùng tôi có một công việc tử tế, sống được, sống vui — vì tôi biết rõ
nghề này cực thế nào. Và tôi muốn, tới một ngày, mình có thể chậm lại, nhìn những gì mình
dựng được mà thấy yên lòng, không phải lo ngày mai chạy đâu ra tiền. Một tuổi già an yên,
tự do, không phải ngửa tay. Tôi nghĩ đó cũng là điều bạn muốn cho chính mình thôi.
Tôi viết những dòng này không phải để bán cho bạn món gì. Chỉ là, nếu mai này bạn ăn một phần
ăn tôi làm, tôi muốn bạn biết phía sau nó có một con người thật — một người đàn bà từng đứng
mười sáu năm bên chảo dầu, đủ can đảm để bước qua, và vẫn giữ nguyên một câu tự nhắc mỗi ngày:
> Hãy ăn những gì cơ thể cần, chứ không phải vì cái miệng ta thích.
Cái miệng thì thích trong chốc lát. Còn cơ thể thì theo ta cả đời. Tôi đã dành nửa đời chiều
cái miệng. Phần còn lại, tôi muốn dành để chăm cái cơ thể — của bạn, và của chính tôi.
0
